Harun ŞAHİN Mücahit SAV
Elektrik Yüksek Mühendisi Makine Yüksek Mühendisi
TEİAŞ Genel Md./ETKB EÜAŞ Genel Md./ETKB
Giriş
21. yüzyıl, enerjiye duyulan ihtiyaçla çevreye duyulan sorumluluk arasındaki en hassas dengeyi kurma çağı olarak tanımlanmaktadır. Artan nüfus, büyüyen sanayi ve hızla gelişen kentleşme, enerji talebini hiç olmadığı kadar artırırken; iklim değişikliği, küresel ısınma ve çevresel bozulmalar, insanlığın geleceğini tehdit eden en büyük sınamalar haline gelmiştir. Bu ikilem, ülkeleri yalnızca enerji arz güvenliğini sağlamakla değil, aynı zamanda sürdürülebilir ve çevreci politikalar geliştirmekle de yükümlü kılmıştır.
Enerji, günümüz dünyasının ekonomik, siyasi ve çevresel dinamiklerini şekillendiren en temel unsurlardan biridir. Fosil yakıtların tükenme riski, iklim değişikliğinin küresel boyutlara ulaşması ve enerji talebinin sürekli artması, ülkeleri alternatif enerji kaynaklarına yöneltmiştir. Kömür ve petrol gibi geleneksel enerji kaynaklarına kıyasla çok daha düşük karbon salımı gerçekleştiren Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG – Liquefied Natural Gas), hem temiz enerjiye geçiş sürecinde bir “köprü yakıt” hem de enerji tedarikinde esneklik ve çeşitlilik sağlayan stratejik bir araç konumundadır. LNG’nin sıvı hale getirilerek taşınabilir olması, özellikle boru hattı bağımlılığını azaltmakta ve enerji güvenliği açısından ülkelere ciddi avantajlar sunmaktadır.
Türkiye, coğrafi konumu, enerji arz güvenliği politikaları ve çevresel hassasiyetleriyle LNG alanında stratejik bir ülke haline gelmiştir. Asya ile Avrupa arasında enerji koridoru işlevi gören jeostratejik konumu, artan enerji talebi, büyüyen ekonomisi ve çevresel hedefleriyle, LNG alanında bölgesel bir güç olma yolunda ilerlemektedir.
Bu makalede; Türkiye’nin LNG alanındaki yükselişi, çevresel etkileri, enerji politikalarının sürdürülebilirlikle olan kesişim noktası ve geleceğe yönelik denge arayışı derinlemesine incelenmektedir.
LNG Nedir ve Neden Önemlidir?
Doğal gaz, yer kabuğundan çıkarılan ve metan ağırlıklı bir hidrokarbondur. LNG ise bu gazın -162°C’ye kadar soğutularak sıvı hale getirilmesiyle elde edilmektedir. Sıvılaştırma işlemi, gazın hacmini yaklaşık 600 kat küçültmekte, bu sayede uluslararası taşımacılığı kolaylaştırmaktadır.
LNG’nin en önemli avantajı, boru hattı altyapısına bağımlı olmaksızın, uzak pazarlara enerji ulaştırılabilmesidir. Enerji sektörü açısından LNG; enerji arz güvenliğini artırmakta, fiyat rekabetini teşvik etmekte, kömür ve petrol ürünlerine göre daha düşük karbon salımı sağlamakta ve elektrik üretimi, sanayi, ulaşım ve konut ısıtmasında çevreci bir seçenek sunmaktadır.
LNG Politikası ve Altyapısı
Türkiye, enerji kaynakları açısından dışa bağımlı bir ülkedir. Toplam enerji tüketiminin yaklaşık % 70’e yakını ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Bu nedenle enerji arz güvenliği Türkiye için stratejik bir önceliktir. LNG, bu güvenliğin sağlanmasında kilit rol oynamaktadır.
LNG Terminalleri ve Kapasiteleri
Türkiye’nin enerji arz güvenliğine katkıda bulunmak üzere Marmara Ereğli’si ve İzmir-Aliağa’da Sıvılaştırılmış Doğal Gaz depoları bulunmaktadır. Bu depolar; Cezayir ve Nijerya’dan tedarik edilen LNG’nin ihtiyaç duyulması halinde, kullanılması için inşa edilmişlerdir. Bunlara ilaveten 2017 yılında devreye giren BOTAŞ Hatay-Dörtyol Yüzen Sıvılaştırılmış Doğal Gaz Terminali (FSRU-Yüzen Depolama ve Yeniden Gazlaştırma Ünitesi) ve 2016 yıl sonu itibariyle devreye giren Etki Liman LNG tesisleri bulunmaktadır. Ayrıca, Edirne’de Saros FSRU, yeni nesil çevreci tasarımlarla donatılmış bir terminal olarak yakın dönemde hizmete alınmıştır. Bu altyapılar sayesinde Türkiye’nin günlük LNG yeniden gazlaştırma kapasitesi 150 milyon m³’ü aşmıştır.
LNG Tedarik Kaynakları
Türkiye, LNG’yi farklı ülkelerden tedarik ederek enerji arzını çeşitlendirmektedir. Başlıca LNG tedarikçileri; Cezayir, Nijerya, Katar, ABD, Mısır, Norveç ve spot piyasalardaki çeşitli tedarikçilerdir. Bu çeşitlilik, enerji güvenliği açısından tek kaynağa bağımlılığı azaltmakta ve uluslararası pazarlarda Türkiye’ye rekabetçi fiyat avantajı sağlamaktadır.
LNG’nin Çevresel Etkileri
LNG, kömür ve petrol ürünlerine göre daha temiz bir enerji kaynağıdır. Yanma sonucu ortaya çıkan karbondioksit (CO₂), kükürt dioksit (SO₂), azot oksit (NOₓ) ve partikül madde emisyonları oldukça düşüktür. Bu yönüyle LNG, karbon nötr hedeflerine ulaşmada geçiş yakıtı olarak kabul edilmektedir.
Ayrıca LNG’nin kullanımı sayesinde; hava kalitesi iyileşmekte, asit yağmurları ve smog oluşumu azalmakta, ve yenilenebilir enerjiye geçiş süreci desteklenmektedir.
Bununla birlikte LNG sürecinin çevresel açıdan bazı dezavantajları da vardır: Sıvılaştırma ve taşıma sürecinde yüksek enerji tüketimi olmakta, bu da dolaylı karbon salımına neden olmaktadır. Metan sızıntıları, LNG’nin karbon ayak izini artırabilmektedir. Deniz ekosistemleri, soğutma suyu deşarjları ve terminal faaliyetlerinden etkilenebilmektedir.
LNG tanker trafiğinin artması, deniz kazası ve kirlilik riskini de yükseltebilmektedir. Dolayısıyla LNG çevreci bir yakıt olsa da, üretimden tüketime kadar olan yaşam döngüsü analizinde tüm süreçlerin sürdürülebilir biçimde yönetilmesi gerekmektedir.
Türkiye’nin LNG ve Çevre Politikalarının Kesişim Noktası
Enerji, günümüz dünyasında sadece ekonomik büyümenin değil, aynı zamanda ulusal güvenliğin, toplumsal refahın ve çevresel istikrarın da temel belirleyicisidir. Bu nedenle enerji politikaları artık yalnızca üretim ve tedarik ekseninde değil; sürdürülebilirlik, çevre dostu dönüşüm ve yeşil kalkınma anlayışı çerçevesinde şekillenmektedir. Türkiye’nin enerji serüveni de bu dönüşümün önemli bir örneğini oluşturmaktadır.
Türkiye, Paris İklim Anlaşması’na taraf olarak 2053 yılı için “net sıfır emisyon” hedefini benimsemiştir. Bu hedef doğrultusunda enerji sektöründe kömür kullanımını azaltma, yenilenebilir enerji payını artırma ve LNG gibi daha temiz geçiş yakıtlarına yönelme stratejisi izlenmektedir.
LNG’nin bu tür çevresel etkilerini azaltmak için ülkemizde hali hazırda yapılan bazı çalışmalar şunlardır: Yeni nesil FSRU terminalleri enerji verimliliği yüksek sistemlerle kurulmaya başlanmıştır. Metan sızıntılarının izlenmesi ve önlenmesi amacıyla gelişmiş sensör teknolojileri kullanılmaktadır. Yeşil enerji sertifikasyonu ve karbon ticareti uygulamaları yaygınlaşmaktadır. Bunların yanı sıra karbon yakalama ve depolama (CCS) projeleri gündemdedir. Ayrıca Türkiye, Avrupa Yeşil Mutabakatı çerçevesinde enerji ticaretinde çevresel standartlara uyum sağlamak için mevzuat düzenlemeleri yapmaktadır.
LNG’nin Türkiye Ekonomisine ve Enerji Geleceğine Katkısı
LNG, Türkiye’ye yalnızca bir enerji kaynağı olarak değil, aynı zamanda ekonomik ve jeopolitik bir fırsat sunmaktadır. LNG terminalleri ve depolama tesisleri, enerji ticaret merkezi (hub) olma hedefini desteklemektedir.
Türkiye, Avrupa ve Asya arasında enerji köprüsü konumundadır; Bu geçişler arasında, LNG ihracatı yapma potansiyeli bulunmaktadır. Söz konusu alanda yapılan yatırımlar, istihdam, teknolojik gelişim ve yerli üretim kapasitesine katkı sağlamaktadır.
Türkiye’nin enerji geleceği, dengeli bir dönüşüm politikası üzerine kurulmalıdır. LNG, kısa ve orta vadede enerji güvenliğini destekleyen geçiş yakıtı olarak kalacaktır. Uzun vadede ise yenilenebilir enerji kaynaklarının (güneş, rüzgâr, hidrojen) sistemdeki payı arttıkça, LNG’nin rolü daha çok yedekleme ve dengeleme işlevine evrilecektir.
Bu dönüşüm sürecinde Türkiye’nin öncelikleri; enerji verimliliğini artırmak, metan sızıntılarını minimize etmek, yeşil LNG (karbon nötr LNG) projelerine yatırım yapmak, uluslararası çevre standartlarına tam uyum sağlamak ve toplumsal bilinç ve çevre eğitimini güçlendirmek olacaktır.
Sonuç
Türkiye, artan enerji talebini karşılamak, arz güvenliğini güçlendirmek ve dışa bağımlılığı azaltmak amacıyla LNG’yi stratejik bir araç olarak konumlandırmıştır. Coğrafi konumu, liman altyapısı, FSRU terminalleri ve uluslararası enerji koridorlarındaki rolüyle Türkiye, yalnızca bir enerji tüketicisi değil, aynı zamanda enerji ticaretinin bölgesel merkezlerinden biri haline gelme potansiyeline sahiptir. Bu yönüyle LNG, Türkiye’nin enerji güvenliği vizyonunun omurgasını oluşturmaktadır.
Ancak enerji güvenliğinin yanında çevresel sorumluluk da aynı derecede önemlidir. Çünkü enerji arzını güvence altına alırken doğayı, ekosistemi ve gelecek nesilleri göz ardı etmek, sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle çelişmektedir. Türkiye’nin LNG stratejisinde çevresel yönetim, izleme ve denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi büyük önem taşımaktadır.
Türkiye’nin geleceğe dönük enerji vizyonu, “net sıfır emisyon”, yeşil büyüme ve iklim dostu dönüşüm hedefleriyle bütünleşmektedir. Bu doğrultuda LNG, yenilenebilir enerji kaynaklarına geçiş sürecinde bir köprü yakıt olarak değerlendirilmeli; uzun vadede güneş, rüzgâr, biyokütle ve yeşil hidrojen gibi karbon nötr kaynaklarla entegre bir enerji sistemi oluşturulmalıdır. Ayrıca karbon yakalama teknolojileri, enerji verimliliği uygulamaları ve dijital izleme sistemleriyle LNG’nin çevresel etkileri minimize edilmelidir.
Sonuç olarak, Türkiye için LNG yalnızca bir enerji kaynağı değil; geleceğe uzanan bir stratejik köprü, sürdürülebilir kalkınmanın geçiş anahtarı ve yeşil dönüşümün katalizörü niteliğindedir. Eğer bu kaynak, çevreyle uyumlu politikalar, güçlü denetim mekanizmaları ve yenilenebilir enerji vizyonuyla bütünleşirse, Türkiye hem enerji güvenliğini sağlamış olacak hem de küresel düzeyde “temiz enerji liderlerinden biri” olarak konumlanacaktır.
