“Küresel yatırımları ayakta tutan yenilenebilir enerji”

1

Esen ERKAN-Yazar

Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), 2016 küresel enerji yatırımlarını kapsayan Dünya Enerji Yatırım raporunu yayınladı. IEA’nın hesaplarına göre; enerji sektöründeki küresel yatırımlar geçen yıla göre %12 düşerek 1,9 trilyondan 1,7 trilyon dolara geriledi. 2016’dan bu yana tekrar düşüş eğilimine giren petrol fiyatları ile azalan yatırımlar, zamanla kapasitenin yetersiz kalma riskini de taşıyor. Temiz enerji ve iklim değişikliği ile mücadeleye yönelik harcamaların payı ise toplam arz yatırımlarının %43’üne ulaşırken enerji verimliliği harcamaları yükselişe geçen yatırımların başında geliyor.*

IEA’nın dünya enerji yatırımıyla ilgili raporu, 9-13 Temmuz’da İstanbul’da gerçekleştirilen 22. Dünya Petrol Kongresi’nde IEA İcra Direktörü Fatih Birol’un değerlendirmeleri ile yayınlandı. Rapora göre, 2016 yılında tüm dünyada enerji yatırımlarına 1,7 trilyon dolar harcandı ve bu oran küresel GSYİH’nın yüzde 2,2’sini denk düşüyor. Enerji verimliliği ve elektrik şebekeleri ile ilgili artan harcamaların petrol ve gaz harcamalarında devam eden düşüş ile dengelenmesi nedeni ile küresel enerji harcamaları 2017 ikinci çeyrekte %12 düşüş gösterdi. Bu düşüş, ham petrol fiyatlarındaki düşük seyir ile birlikte petrol, gaz arama yatırımlarının ve kömürden elektrik üretimi harcamalarının azalmasından kaynağını alıyor. Dünyada kömür yatırımı geçen yıl 59 milyar dolar ile toplam enerji yatırımının sadece yüzde 3,5’ini oluşturdu.

“Elektrik sektörü ilk kez petrol ve gazın önünde”

Dünya çapındaki elektrik sektörü harcamaları petrol, gaz ve kömür arzı üzerindeki toplam harcamaları ilk kez 2016 yılında aştı. Rapora göre, geçen yıl elektrik sektöründe 717 milyar dolarlık, petrol ve doğalgaz sektöründe ise toplam 649 milyar dolar yatırım yapıldı. Elektrik sektörüne ayrılan kaynağın yüzde 61,4’ü elektrik üretimi; kalan kısmı ise elektrik hatlarına ilişkin harcamalara yapıldı. Elektrik hatlarına yönelik harcamalar 277 milyar doları bulurken elektrik üretimi için yapılan yatırımın 117 milyar dolarlık kısmı fosil yakıtlı kaynaklardan üretime, 26 milyar doları nükleere ve 297 milyar doları yenilenebilir enerjiye kullanıldı.

“Gelecek elektrikte yatıyor” diyen Birol, son yıllarda birçok şirketin bu gelişmeyi fark ettiğini ve elektriğe daha fazla yatırım yapmaya başladıklarını söyledi. Birol, 2015 ve 2016’da petrol ve doğalgaz yatırımlarında tarihi düşüşler görüldüğünü hatırlatarak, “Fosil kaynaklı yatırımlar 2017’de de aynı seviyede kalacak. Elektrik şu an dünyada en fazla yatırım yapılan sektörü haline geldi ancak sistemin dengelenmesi için fosil kaynaklara da yatırım yapılıyor”  ifadelerini kullandı.

“Petrol ve elektrik kapasitesinde sıkıntısı yaşanabilir”

Petrol ve doğalgaz kaynaklarının yer altından çıkarılması için yapılan yatırımlar 2016 yılında bir önceki yıla göre %26 azaldı. IEA raporda, konvansiyonel petrol arama çalışmalarındaki düşüşün ham petrol ve diğer yakıtların yetersizliğine neden olabileceği uyarısında bulunarak politikaların ve düzenlemelerin kullanıcıların ihtiyaç duyduğu zamanlarda yeni yatırımları teşvik etme konusunda yeterli gelemeyebileceğini hatırlatıyor.

Rapora göre; azalan fosil kaynaklı yatırımların önümüzdeki yıllarda etkisini hemen görmek mümkün değil; çünkü küresel petrol aşırı tedarik edilmiş durumda ve bazı küresel pazarlar kullandıklarından daha fazla elektrik üretebilir hale çoktandır geldi. Ancak, IEA uyarıyor: “Düşen yatırımlar pazarın esneklik yapısını bozabilir ve bu da kapasitenin yetersiz kalma riskini beraberinde getirebilir”.

“Petrolün düşük fiyatlarda kalması Türkiye için olumlu”

IEA İcra Direktörü Fatih Birol, 22. Dünya Petrol Kongresi’nde kapsamında yaptığı açıklamada petrol fiyatlarının düşük seviyede seyretmesinin Türkiye  gibi cari açığı petrole bağlı ülkeler için olumlu olduğunu belirterek, “Önümüzdeki 6 ay ile 1 yılda fiyatlarda çok ciddi bir yükselme tahmin  etmiyorum, hali hazırda piyasada arz fazlası petrol bulunuyor ve hatta bu petrolü  stoklayacak yer yok.” dedi.

“Yenilenebilir enerjide en büyük pay Çin’in”

2016 yılında küresel yenilenebilir enerji harcamalarının payı toplam arz yatırımlarının %43’üne ulaşarak 297 milyar doları buldu. Elektrik üretimi için gerçekleştirilen kaynak aktarımının %67,5’i yenilenebilir enerjiye yapıldı. Dünyanın en büyük enerji yatırımcısı olan Çin’in geçen yıl kömürle çalışan elektrik enerjisi yatırımlarını %25 oranında azaltması ve giderek temiz elektrik üretimi ve enerji verimliliği yatırımlarına yönelmesi, artışın büyük bir bölümünü oluşturuyor.

Raporu değerlendiren Birol, Türkiye’nin yenilenebilir enerji ve teknolojilerine yatırım yapmasının çok iyi bir zamana denk geldiğini şu sözlerle ifade etti: Dünyada yenilenebilir enerjinin maliyetlerinde çok ciddi düşüşler görülüyor. Güneş enerjisi proje maliyetlerinde son 5 yılda %80 düşüş gerçekleşti. Rüzgar enerjisinin maliyetinde de %35’e varan düşüş oldu. Yenilenebilir enerjinin büyümesi gerçekten sektör adına çok umutlu bir olay. Yine de sistemde dengeyi sağlamak için doğalgaz ve petrol gibi kaynaklara yatırım yapmak gerekiyor.”

“Yatırımların çoğu enerji verimliliğine”

IEA’nin tahminlerine göre, 2015 yılına göre %9 artış ile enerji verimliliği sağlayan ürün ve hizmetlere 231 milyar dolar yatırım yapıldı.  Hesaplamalara göre enerji verimliliği için yapılan harcamalar enerji yatırımının yüzde 13,8’ine denk geliyor. Dünya çapında, bu yatırımların yaklaşık %58’inin binalarda, yaklaşık %26’sının ulaştırmada ve %16’sının da endüstride olduğu tahmin ediliyor. Geçen yıl, yenilenebilir enerji kaynaklarının ısınma ve ulaşımda kullanılmasını artırmak için de toplam 19 milyar dolar harcandı. Verilere göre; 2016’da enerji verimliliği yatırımı en çok Avrupa’da yapıldı ve ikinci sırada Çin yer alıyor.

“En hızlı büyüyen yatırım pazarı Hindistan”

Hindistan, enerji sektörünü modernize etme ve genişletme yönünde attığı güçlü hükümet politikaları ile %7’lik bir harcama ile en hızlı büyüyen enerji yatırım pazarı haline geldi.

“WWF’den dünya devleri için iklim ve temiz enerjiye yönelik yatırım tavsiyeleri”

ABD’deki en büyük şirketlerin iklime yönelik çalışmalarını inceleyen “Power Forward 3.0” adlı Dünya Doğayı Koruma Vakfı WWF raporu, Fortune 500 şirketlerinin belirledikleri hedefleri gerçekleştirirken nasıl çalıştıklarını inceliyor; politika yapıcılar ve yatırımcılar için tavsiyelerde bulunuyor.

WWF’nin, Fortune 500 listesindeki şirketlerin yenilenebilir enerji ve iklim hedeflerini incelediği çalışmasına göre, şirketlerin yenilenebilir enerji ve enerji verimliliğine yönelik çabaları 2014 yılına göre %5 artış göstererek hız kazandı. WWF’ye göre temiz enerji eylemleri şirketlerin yılda 3,7 milyar dolar tasarruf ederek 45 kömür ile çalışan elektrik santralinin yarattığı yıllık hava kirliliğini önlüyor.

Fortune 100 şirketlerinin %63’ü bir veya daha fazla temiz enerji hedefi belirlemiş durumda. Fortune 500 şirketlerinin neredeyse yarısı da (yüzde 48) en az bir iklim ya da temiz enerji hedefine sahip. Dünya devi önemli sayıda şirketin, %100 yenilenebilir enerji ve sıcaklık artışını iki derece Celsius’un altına düşürmek için küresel hedefler doğrultusunda çalıştığı görülüyor.

 

*”Bu yazı Enerji Panorama dergisinin Ağustos 2017 tarihli sayısı için özel hazırlanmış ve yayınlanmıştır. Yayınlanan haber ve yazıların tüm hakları Türkiye Enerji Vakfı’na aittir. Tekrar yayınlanması halinde kaynak gösterilerek bu sayfaya aktif bağlantı sağlanması zorunludur.”

Share.

About Author

Türkiye Enerji Vakfı (TENVA), enerji kaynakları, teknolojileri, politikaları ve enerji piyasalarında gerçekleşmekte olan ulusal ve uluslararası gelişmelere aktif katkı sunmak için 2012 yılında faaliyetlerine başladı. Enerji sektörüne özel Türkiye'nin ilk ve tek düşünce kuruluşu olmanın verdiği ağırlıkla çalışmalarını gerçekleştiren TENVA bünyesinde; Enerji Teknolojileri ve Sürdürülebilirlik Araştırma Merkezi, Uluslararası Enerji Politikaları ve Diplomasisi Araştırma Merkezi, Enerji Piyasaları ve Düzenleyici İşlemler Araştırma Merkezi yer almaktadır. TENVA, dünya piyasalarındaki eğilimler ve politik gelişmeler dikkate alınarak; uluslararası bir bakış ve disiplinler arası bir anlayış ile sektörü ele alıyor ve bu anlayış çerçevesinde 2013 Haziran ayından bu yana aylık olarak Enerji Panorama dergisini yayınlıyor.